اي ايران ، اي ملك سرمستان

اي مُلك بيداران من

تا با تو هستم ، هم پيمانت هستم

از عشقت مي خوانم ، اي ايران

در برنامه هاي قبل توضيح دادم كه چطور از اصفهان شروع بحركت كرديم و از طريق ورزنه ، باتلاق گاو خوني و سپس روستاهاي سورك و ندوشن خود را به شهر ميبد رسانديم .

ميبد يكي از كانون هاي اوليه يكجانشيني در ايران است كه در واحه پهناور يزد واقع شده است . با توجه به پيدا شدن سكه ضرب ، ميبد در اواخر دوره ساساني شهري معتبر و با اهميت بوده است .

شهر میبد از فراز نارین قلعه

از 111 شهري كه در ايران قبل از اسلام شناسايي شده ، تعداد معدودي از آنها شرايط ضرب سكه و يا اجازه آن را داشته اند.

در تاريخ هاي محلي يزد ، شهر ساساني ميبد را به عهد چند تن از شاهان اين خاندان از جمله يزدگرد ، قباد و انوشيروان نسبت داده اند .

بطور كلي نام ميبد به نوبه ي خود مُهر و نشاني از دوره ساساني است . به روايتي به دليل مساعد بودن آب و هواي اين شهر يكي از سرهنگان يزدگرد

دیوارهای اطراف قلعه مربوط به دوران ساسانیان

همان مهبود از سپهبدان نامدارعهد قباد و انوشيروان در اين شهر سكني گزيده و نام اين شهر در گذر زمان بعد از دگرگوني به ميبد تغيير يافته است .

قسمت شاه نشین قلعه

دلايل متعددي را مي توان نام برد كه ميبد و به وي‍ژه نارين قلعه آن بيش از مناطق ديگر يزد ، مسكون شده و اولين نقطه يكجا نشيني در اين ناحيه بوده است .

جعفري ، اولين مورخ يزدي قرن هشتم  دربناي نارين قلعه حكايت اسطوره اي و افسانه اي عنوان مي نمايد كه نشانگر آن است كه حتي در آن زمان هم عامه و خواص از ديرينه بودن اين مكان مطلع بوده اند .

وي مي گويد كه سليمان نبي نارين قلعه را براي اختفاي دفينه و گنج خود ايجاد نمود . در اصطلاح محلي به نارين قلعه ، نارنج قلعه نيز گفته ميشود .

اين قلعه مهم ترين بنا و نماي شاخص شهر تاريخي ميبد است . اين كهندژ در مرتفع ترين ناحيه شهر بر فراز تپه اي رسي و با ارتفاعي حدود 25 متر نه تنها بر تمامي محلات ميبد اشراف كامل دارد .

بلكه نقاط دور و نزديك تا شعاع قريب به 10 كيلومتر از فراز آن قابل رويت ميباشد . معمولا" براي ذكر تاريخ نارين قلعه از دو نوع منبع ياد ميشود . يكي كاوشهاي علمي و باستان شناسي .

و ديگري اعتقاد عوام مردم كه اين دژ باستاني را به زمان حضرت سليمان نبي مي دانند . اين قلعه بصورت كامل از خشت و گل ساخته شده ، از اين جهت يكي از بناهاي ممتاز و كم نظير در ايران ميباشد .

بر روي ديوارهاي فرتوت و كهن نارين قلعه ، آثار مرمت هاي گوناگون از دوره هاي مختلف تاريخ به چشم مي خورد كه همين مرمت ها موجب حفاظت كهن ترين بخش بنا گرديده است .

نارين قلعه در طي دورانهاي مختلف تاريخي به عنوان ارگ حكومتي و يا دژ نظامي مورد استفاده قرار گرفته است . طبق شواهد بدست آمده ، اوج دوران شكوهمندي و اعتلاي نارين قلعه پيش از اسلام در دوران ساسانيان و پس از اسلام در دوران آل مظفر بوده است .

قديمي ترين بخش بنا ، فضاهايي است كه در دل زمين كنده شده اند و در گويش محلي به آنها بوكن گفته مي شود . بنابر شواهد موجود و روايات ، قلعه داراي نظام پيچيده رفت و آمد زيرزميني و ارتباط پنهاني بوده است كه دهانه تعدادي از اين راهروها در قلعه پيداست .

اين ارگ حكومتي همچنان بر فراز شهر ميبد بال گسترده و يادآور اقتدار آن در طول تاريخ است .

 پس از بازديد از ارگ ، به سمت مجموعه رباط شاه عباسي ميبد ، شامل كاروانسرا ، آب انبار ، چاپارخانه و يخچال حركت كرديم .

كاروانسراي ميبد : اين كاروانسرا كه گويا بر جايگاه كاروانسراي قديمي تري ساخته شده باشد .

از جمله كاروانسراهاي سبك صفوي و يكي از كاملترين كاروانسراهاي بين راهي به شمار مي رود و در واقع يك ايستگاه كارواني در معبر راه باستاني ري – كرمان بوده است .

با تغيير كاربري امروزه اين كاروانسرا شامل : اداره ميراث فرهنگي ، كتابخانه و مركز اسناد ، موزه زيلوهاي تاريخي ميبد و در گوشه اي ديگر رستوران سنتي و كافي شاپ قرار دارد .

آب انبار : اين بنا كه كلار ناميده ميشود روبروي در ورودي كاروانسرا جاي گرفته و زيبايي خاصي بخاطر توازنش به اين مجموعه بخشيده است .

حوض داخل پاگرد کاروانسرا

ساخت اين اثر بر اساس سنگ نوشته آن مربوط به قرن 11 هجري قمري  ( 1070 )  است .

چاپارخانه ميبد : اين بنا هر چند كه چهره و ساختار چارخانه هاي قاجار دارد اما گويا در جايگاه چاپارخانه ي قديمي تري ساخته شده است .

وظيفه چاپارخانه ها نگهداري و تيمار تعدادي اسب تيزرو و پيك تازه نفس جهت ارسال و مبادله سريع نامه ها و امانت هاي مهم بوده است .

از اين رو چاپارخانه به صورت قلعه و دژ ساخته شده كه دفاع و حفاظت از آن ميسر باشد . در حال حاضر اين بناي تاريخي تبديل به موزه پست گرديده است .

يخچال ميبد : با قدمتي كه به پيش از دوره قاجار ميرسد يكي از معدود يخچال هاي به جاي مانده در استان يزد است . ساختمان يخچال ميبد به مانند ديگر يخچالهاي مناطق كويري از خشت و گل ساخته شده است .

كار اين يخچالها بدينصورت بوده است كه ديوارهاي شرقي ،غربي و جنوبي در زمستان سايه سار سردي در محوطه شمالي يخچال فراهم  مي ساختند

كه در شب هاي چله با انداختن آب قنات به حوض پهناور و كم عمق آن محوطه و تكرار اين عمل در شبهاي متوالي قطعات بزرگ يخ ساخته مي شده كه پس از شكسته شدن به مخزن يخ در زير گنبد يخچال انتقال داده مي شده است .

منابع :

-          تاريخ يزد ، جعفري

-          شهرهاي ايران ، پيكولوسكايا